Chợ Kim (Đông Anh, Hà Nội): Bị hại thành bị can – ai đã ‘bảo kê’ cho những kẻ hủy hoại tài sản của tiểu thương?

0
6194
5/5 - (25 bình chọn)

Không có quyết định cưỡng chế, giải phóng mặt bằng, cũng không có thông báo của cơ quan có thẩm quyền, nhưng ngày 23/01/2019 khoảng 30 – 40 đối tượng (được cho là người của Công ty TNHH dịch vụ thương mại tổng hợp Việt Anh, gọi tắt: “Công ty Việt Anh”) trang bị lá chắn, rào chắn, bất ngờ áp chế hàng trăm tiểu thương, dùng máy xúc ủi, đổ cát lấp đường, phá hoại lều, lán của các tiểu thương đang kinh doanh tại Chợ Kim (xã Xuân Nộn, huyện Đông Anh, Hà Nội).

Tranh chấp chợ Kim Đông Anh
Ảnh từ Clip: Ngày 23/01/2019, nhóm khủng bố đổ cát, buộc các Tiểu thương phải tự dọn dẹp lấy đường vào Chợ Kim (Đông Anh, Hà Nội)

Thời điểm các tiểu thương Chợ Kim bị những đối tượng này ‘khủng bố’, phá hoại tài sản, có mặt đại diện chính quyền xã Xuân Nộn, Công an huyện Đông Anh, nhưng họ ‘mặc kệ’. Các tiểu thương bị phá hoại tài sản, buộc phải có các hành vi phòng vệ – ngăn chặn tài sản của mình bị phá hoại, dùng điện thoại quay lại sự việc, xúc cát cản đường đi… sau đó bị truy cứu trách nhiệm hình sự, tội danh: “gây rối trật tự công cộng”.

Các luật sư của Công ty Luật TNHH Everest nhận định: vụ án có nhiều bất thường, dấu hiệu oan sai, ‘bị hại’ thành ‘bị can’. Nghiên cứu kỹ hơn về nguyên nhân vụ án thì thấy rằng, mâu thuẫn xuất phát từ những sai phạm: hồ sơ ‘xã hội hóa chợ’ bị ‘phù phép’ dẫn đến tài sản và quyền lợi hợp pháp của hàng trăm tiểu thương bị tước đoạt. Những sai phạm đặc biệt nghiêm trọng đã được cơ quan báo chí phản ánh, nhưng vẫn được Ủy ban nhân dân huyện Đông Anh kết luận “đúng quy định”.

– ‘Khủng bố’, ‘Hủy hoại tài sản’ – ‘vô can’, tiểu thương bị phá hỏng tài sản, mất kế sinh nhai – ‘vô tù’.

Các clip các tiểu thương cung cấp: sáng ngày 23/01/2019, khoảng 30 – 40 đối tượng trang bị mũ, lá chắn, rào chắn như Cảnh sát cơ động (gắn chữ Security) – bất ngờ áp chế, đổ cát chặn đường vào Chợ Kim, dùng máy xúc ủi phá hủy lều, lán của các tiểu thương đang kinh doanh tại Chợ Kim.

Tại thời điểm diễn ra sự việc, có mặt các lãnh đạo của chính quyền xã Xuân Nộn, Công an huyện Đông Anh. Thế nhưng, các tiểu thương tại chợ Kim không nhận được bất cứ thông báo hay quyết định cưỡng chế nào từ Chính quyền (trong ngày 23/01/2019, cũng như thời điểm trước đó).

Quá bất ngờ và bức xúc, các tiểu thương đã hô hoán, ngăn chặn bằng việc yêu cầu nhóm người này dừng ngay những hành động phá hoại, cản trở hoạt động kinh doanh, buôn bán. Thế nhưng, nhóm người này không ngừng lại, tiếp tục dùng xe xúc ủi san gạt đổ các lều, lán. Một số tiểu thương đã phản ứng – ném rau, củ, quả về phía nhóm ‘khủng bố’. Một số tiểu thương khác sau đó đã phải xúc cát để lấy đường vào Chợ Kim.

Nhiều lán và hàng hóa để bên trong lán của các tiểu thương sau vụ khủng bố bị hư hỏng. Một số tiểu thương trong quá trình bảo vệ tài sản thì bị xây xát, có người ngất xỉu. Sự việc vào ngày 23/01/2019 các tiểu thương bị nhóm người khủng bố, phá hoại tài sản, xâm phạm sức khỏe, nhưng không được điều tra, làm rõ.

Bất ngờ hơn, ngày 15/11/2019, Cơ quan cảnh sát điều tra Công an huyện Đông Anh ra Quyết định khởi tố vụ án (03 tội danh): “Cố ý gây thương tích, hủy hoại tài sản và gây rối trật tự công cộng xảy ra ngày 23/01/2019 tại chợ Kim, xã Xuân Nộn, huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội”.

Tiếp đó, cơ quan này ra quyết định khởi tố bị can đối với bảy (07) bị can: bà Nguyễn Thị Thu Hiền, bà Đỗ Thị Minh, bà Trần Thị Dân, bà Nguyễn Thị Hồng Thái, bà Nguyễn Thị Lân, bà Trương Thị Út, Nguyễn Thị Mận – đều là các tiểu thương kinh doanh tại Chợ Kim – tội danh “gây rối trật tự công cộng” (Điều 318 Bộ luật hình sự). Đến ngày 06/10/2021, các bị can: bà Nguyễn Thị Thu Hiền, bà Đỗ Thị Minh, bà Trần Thị Dân bị bắt tạm giam, các bị can còn lại bị cấm đi khỏi nơi cư trú.

Các Luật sư của Công ty Luật TNHH Everest, căn cứ các chứng cứ, tài liệu do các tiểu thương kinh doanh tại Chợ Kim cung cấp đưa ra nhận định:

  • Về hành vi của nhóm ‘khủng bố’, ‘phá hoại tài sản’:

Các luật sư lưu ý, giả thiết nếu phải giải phóng mặt bằng hoặc phá dỡ công trình xây dựng trái phép, thì cơ quan chức năng vẫn phải căn cứ quy định của pháp luật hành chính và pháp luật đất đai, để thực hiện đúng.

Nhưng trong vụ án: “Cố ý gây thương tích, hủy hoại tài sản và gây rối trật tự công cộng xảy ra ngày 23/01/2019 tại chợ Kim, Xuân Nộn, Đông Anh, Hà Nội”, các tiểu thương không nhận được bất cứ thông báo hay quyết định cưỡng chế, giải phóng mặt bằng từ cơ quan có thẩm quyền vào ngày 23/01/2019.

Thực tế, nhóm ‘khủng bố’ – được cho là của Công ty Việt Anh – phá hỏng lán và tài sản của các tiểu thương Chợ Kim không có thẩm quyền cưỡng chế, phá dỡ công trình, cũng không được giao nhiệm vụ (công vụ). Nghĩa là, cần xác định đây là những hành vi bất hợp pháp, dấu hiệu tội phạm được quy định tại Bộ luật hình sự: Tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản (Điều 178), Tội khủng bố (Điều 299).

Việc phá hoại tài sản của nhóm khủng bố là bất hợp pháp và thực tế đã gây thiệt hại cho các tiểu thương. Đây chính là nguyên nhân dẫn đến sự bất bình và buộc phải có hành vi chống trả của các tiểu thương tại Chợ Kim.

  • Về hành vi của các tiểu thương bị truy cứu trách nhiệm hình sự:

Hành động chống trả của các tiểu thương chợ Kim phù hợp với quy định phòng vệ chính đáng – Điều 22 Bộ luật hình sự: “Phòng vệ chính đáng là hành vi của người vì bảo vệ quyền hoặc lợi ích chính đáng của mình, của người khác hoặc lợi ích của Nhà nước, của cơ quan, tổ chức mà chống trả lại một cách cần thiết người đang có hành vi xâm phạm các lợi ích nói trên. Phòng vệ chính đáng không phải là tội phạm”.

Nghị quyết số 02-HĐTP-TANDTC/QĐ của Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao ngày 05/01/1986: “Hành vi xâm phạm tính mạng hoặc sức khỏe của người khác được coi là phòng vệ chính đáng khi có đủ các điều kiện sau đây: (a) Hành vi xâm hại những lợi ích cần phải bảo vệ là hành vi phạm tội hoặc rõ ràng là có tính chất nguy hiểm cho xã hội; (b) Hành vi nguy hiểm cho xã hội đang gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại thực sự và ngay tức khắc cho những lợi ích cần phải bảo vệ; (c) Phòng vệ chính đáng không chỉ gạt bỏ sự đe dọa, đẩy lùi sự tấn công, mà còn có thể tích cực chống lại sự xâm hại, gây thiệt hại cho chính người xâm hại; (d) Hành vi phòng vệ phải tương xứng với hành vi xâm hại, tức là không có sự chênh lệch quá đáng giữa hành vi phòng vệ với tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi xâm hại” (Mục II).

  • Đối chiếu với hành vi của các bị can trong vụ án ngày 23/01/2019, thì thấy:

Thứ nhất, nhóm khủng bố đã phá hỏng lán và tài sản của các tiểu thương tại Chợ Kim – không thuộc trường hợp được pháp luật cho phép. Như vậy, nhóm người này đã xâm hại những lợi ích cần phải bảo vệ, rõ ràng là có tính chất nguy hiểm cho xã hội, cần được ngăn chặn ngay tức khắc.

Thứ hai, hành vi chống trả của các tiểu thương, như: hô hoán, yêu cầu những nhóm khủng bố chấm dứt hành vi bất hợp pháp, sau đó mới tăng dần mức độ – dùng rau, củ, quả ném về phía nhóm ‘khủng bố’, xúc đống cát chặn trước cổng Chợ Kim để lấy đường đi… không chỉ nhằm gạt bỏ sự đe dọa, đẩy lùi sự tấn công, mà còn có thể tích cực chống lại sự xâm hại.

Thứ ba, hành vi chống trả của các tiểu thương là tương xứng với hành vi xâm hại của nhóm khủng bố, phá hoại tài sản, không có sự chênh lệch quá đáng giữa hành vi phòng vệ với tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi xâm hại.

Lãnh đạo UBND huyện Đông Anh trả lời phỏng vấn
Ban chuyển đổi chợ cấp huyện có Phó chủ tịch Ủy ban nhân dân huyện là Trưởng ban. Thế nhưng ông Nguyễn Xuân Linh (nay là Chủ tịch Ủy ban nhân dân huyện Đông Anh) khẳng định với VTV1 (sau thời điểm Ủy ban nhân dân huyện Đông Anh ban hành Kết luận số 09/KL-UBND ngày 24/6/2016), Ủy ban nhân dân huyện Đông Anh không biết thông tin xã Xuân Nộn không họp dân, không biết việc chữ ký giả trong Hồ sơ chuyển đổi chợ.

– Giả chữ ký – biến tài sản của ‘Tiểu thương’ thành của ‘Công ty Việt Anh’ – sai phạm nghiêm trọng, sau thanh tra vẫn ‘kết luận gian dối’.

Nguyên nhân sâu xa của vụ án xuất phát từ sai phạm: hồ sơ ‘xã hội hóa chợ’ bị ‘phù phép’, sai phạm trong quản lý đất đai, đấu thầu, quy trình chuyển đổi mô hình quản lý, kinh doanh khai thác Chợ Kim… chằng chịt, hệ quả là quyền lợi và tài sản hợp pháp của hàng trăm tiểu thương Chợ Kim đã bị tước đoạt.

Những khuất tất trong vụ việc này đã từng được nhiều cơ quan báo chí như: Đài truyền hình Việt Nam (VTV1), Báo Nhân dân, Báo Thanh tra, Báo Hà Nội mới, Báo người đại biểu nhân dân… phản ánh, cho thấy mức độ nghiêm trọng của vụ việc, bức xúc của tiểu thương và người dân địa phương trước hành vi trái pháp luật của Công ty Việt Anh, dấu hiệu ‘làm trái’ và dùng thủ đoạn gian dối trong vụ việc của nhiều cán bộ, công chức có liên quan.

Mặc dù có đã có cuộc thanh tra, nhưng những sai phạm nghiêm trọng thể hiện bản chất vụ việc đã được “làm mờ”, kết luận gian dối:, việc “chuyển đổi mô hình quản lý Chợ Kim đã… thực hiện đúng quy định”, chỉ “xảy ra một số tồn tại…”. Cụ thể, Kết luận số 09/KL-UBND ngày 24/6/2016 của Ủy ban nhân dân huyện Đông Anh, khẳng định:

“Ủy ban nhân dân xã Xuân Nộn thành lập Tổ công tác chuyển đổi mô hình quản lý, kinh doanh, khai thác Chợ Kim… lập danh sách đầy đủ 157 hộ – cá nhân thực tế đang kinh doanh tại Chợ theo quy định…, khi tiến hành lập danh sách có đề nghị các hộ kinh doanh tại Chợ Kim ký trực tiếp vào danh sách… Đoàn kiểm tra nhận thấy có 66 hộ gia đình không trực tiếp ký danh sách…” (Trang 5);

“Khi dự án triển khai, Hội đồng bồi thường, giải phóng mặt bằng đã thực hiện công tác đền bù giải phóng mặt bằng theo quy định và bàn giao cho Công ty TNHH dịch vụ thương mại tổng hợp Việt Anh…” (trang 7);

16 hộ kinh doanh tại Chợ Kim xây dựng không phép lán tạm lợp mái tôn brôximăng, lán nền xi măng, dựng vách tôn…” (trang 8);

Việc đấu thầu được thực hiện công khai, dân chủ, đúng pháp luật…”, “… quá trình thực hiện chuyển đổi mô hình quản lý Chợ Kim đã được Ủy ban nhân dân huyện Đông Anh, Ban chuyển đổi quản lý mô hình Chợ thực hiện đúng quy định về quy trình chuyển đổi mô hình quản lý, kinh doanh khai thác chợ trên địa bàn thành phố Hà Nội ban hành kèm Quyết định số 31/2007/QĐ-UBND ngày 14/3/2007 của Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội”. Kết luận số 09/KL-UBND: “… kể từ khi Công ty TNHH dịch vụ thương mại tổng hợp Việt Anh tiếp nhận quản lý, kinh doanh, khai thác chợ Kim để xảy ra một số tồn tại…” (trang 9).

Trao đổi với người dân, tiểu thương tại chợ Kim (Đông Anh)
Các tiểu thương khẳng định với VTV1: 100% chữ ký trong Hồ sơ chuyển đổi mô hình chợ bị giả mạo
  • Thế nhưng, tài liệu mà Công ty Luật TNHH Everest được các tiểu thương tại Chợ Kim cung cấp thể hiện:

186 tiểu thương đã ký vào đơn tố cáo khẩn cấp: khẳng định không có tiểu thương nào ký vào Biên bản lấy ý kiến về việc “chuyển đổi mô hình quản lý, kinh doanh, khai thác Chợ Kim”. Các tiểu thương cũng không biết đến việc tổ chức đấu thầu kinh doanh, khai thác, quản lý Chợ Kim. Không một tiểu thương nào được đền bù – mặc dù tài sản và quyền lợi của tiểu thương tại Chợ Kim là không nhỏ.

Chúng tôi lưu ý rằng, con số 66 chữ ký giả đã được thừa nhận, cũng chỉ tương đương với 1/3 ‘sự thật’. Sự thật là: trong biên bản lấy ý kiến của các tiểu thương về việc “chuyển đổi mô hình quản lý, kinh doanh, khai thác Chợ Kim”toàn bộ chữ ký đã bị làm giả. Có nghĩa rằng, phương án chuyển đổi chợ đã bị làm giả ngay từ đầu.

Với những kết luận: “16 hộ kinh doanh tại Chợ Kim xây dựng không phép lán tạm lợp mái tôn brôximăng, lán nền xi măng, dựng vách tôn…”, nhưng Ủy ban nhân dân huyện Đông Anh không thể chỉ ra 16 lán này xây dựng vào thời điểm nào (thực tế, thời điểm năm 2016, hàng trăm tiểu thương đã kinh doanh tại Chợ Kim nhiều năm, phải xây dựng lán để che mưa, nắng). Hơn nữa, đối chiếu với quy định của Luật Xây dựng năm 2014, các lán của các tiểu thương tại Chợ Kim thuộc trường hợp “miễn giấy phép xây dựng” (Khoản 2 Điều 89).

Điều quan trọng: đối chiếu với quy định trong các văn bản pháp luật liên quan sẽ thấy rõ: Cơ quan chức năng của huyện Đông Anh có thực hiện việc chuyển đổi mô hình tổ chức quản lý chợ: “công khai, dân chủ, đúng pháp luật”, “đúng quy định về quy trình chuyển đổi mô hình quản lý, kinh doanh khai thác chợ trên địa bàn thành phố Hà Nội”, và: quyền lợi của các tiểu thương – chủ thể sản xuất, kinh doanh tại Chợ Kim – được đảm bảo – như Kết luận số 09/KL-UBND hay không:

  • Quyết định số 559/QĐ-TTg ngày 31/5/2004 của Thủ tướng chính phủ “về phê duyệt chương trình phát triển chợ đến năm 2010”:

“Giải pháp huy động và khai thác các nguồn lực để đầu tư xây dựng chợ: (a) Xác định và thông báo công khai danh mục các chợ được Nhà nước hỗ trợ đầu tư xây dựng bằng nguồn vốn ngân sách (Trung ương và địa phương) kèm theo mức hỗ trợ; các chợ được xây dựng bằng nguồn vốn doanh nghiệp, cá nhân và hình thức, mức độ huy động vốn. (b) Thực hiện xã hội hoá trong việc xây dựng, cải tạo, nâng cấp các chợ ở địa phương với phương châm nhà nước và nhân dân cùng làm trên cơ sở tự nguyện và cùng có lợi, với các hình thức chủ yếu sau: (-) Các chủ thể sản xuất, kinh doanh có nhu cầu kinh doanh tại chợ góp vốn đầu tư xây dựng chợ hoặc các cơ sở hạ tầng liên quan đến chợ và tham gia quản lý chợ…” (Khoản 2 Mục 4).

  • Quyết định số 63/2005/QĐ-UB của Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội ngày 29/4/2005 “về việc ban hành Kế hoạch chuyển đổi mô hình tổ chức quản lý chợ trên địa bàn Thành phố Hà Nội”:

“Công ty tư nhân kinh doanh, khai thác và quản lý chợ: (-) Đối với những chợ có điều kiện cho phép chuyển đổi thành lập Công ty tư nhân kinh doanh, khai thác và quản lý chợ. (-) Phương thức chuyển đổi: thông qua đấu thầu, cho thuê. (-) Trình tự, nội dung tiến hành chuyển đổi mô hình tổ chức: Để thực hiện các phương thức chuyển đổi trên, các quận, huyện nghiên cứu có cơ chế khuyến khích, tạo điều kiện cho các thành phần kinh tế, cá nhân đầu tư xây dựng và kinh doanh chợ (ưu tiên các thành phần kinh tế, cá nhân đang góp vốn hoặc đang kinh doanh tại chợ)…” (Khoản 1.3 Điều 1 Mục III).

  • Quyết định số 31/2007/QĐ-UBND của Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội ngày 14/3/2007 “về việc ban hành quy định về quy trình chuyển đổi mô hình quản lý kinh doanh, khai thác chợ trên địa bàn Thành phố Hà Nội”:

“Thông báo phương án chuyển đổi chợ: 1- Phương án chuyển đổi chợ phải được thông báo công khai tại Ban quản lý Chợ hoặc trụ sở Uỷ ban nhân dân phường, xã, thị trấn nơi có chợ chuyển đổi để các tổ chức, doanh nghiệp, hộ kinh doanh, cá nhân có liên quan biết, thực hiện…” (Điều 9).

Chợ Kim: Bị hại thành bị can
Luật sư tranh tụng – Công ty Luật TNHH Everest – Tổng đài tư vấn pháp luật (24/7): 1900 6198

– Khuyến nghị của Công ty Luật TNHH Everest:

  1. Bài viết được luật sư, chuyên gia của Công ty Luật TNHH Everest thực hiện nhằm mục đích nghiên cứu khoa học hoặc phổ biến kiến thức pháp luật, hoàn toàn không nhằm mục đích thương mại.
  2. Bài viết có sử dụng những kiến thức hoặc ý kiến của các chuyên gia được trích dẫn từ nguồn đáng tin cậy. Tại thời điểm trích dẫn những nội dung này, chúng tôi đồng ý với quan điểm của tác giả. Tuy nhiên, quý Vị đây chỉ nên coi đây là những thông tin tham khảo, bởi nó có thể chỉ là quan điểm cá nhân người viết.
  3. Trường hợp cần giải đáp thắc mắc về vấn đề có liên quan, hoặc cần ý kiến pháp lý cho vụ việc cụ thể, Quý vị vui lòng liên hệ với chuyên gia, luật sư của Công ty Luật TNHH Everest qua Tổng đài tư vấn pháp luật: 1900.6198, E-mail: info@everest.org.vn.